Końskie

Z dziejów miasta Końskie

Końskie liczące blisko 23 tys. mieszkańców, niegdyś miasto powiatowe, stanowi obecnie centrum administracji samorządowej 40-tys. gminy położonej na północnym krańcu wojewódz­twa kieleckiego. Jest siedzibą Rejonu Administracji Państwowej dla pięciu gmin. Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Końskich sięgają XI wieku. Świadczy o tym cmentarzysko pochodzące z tego okresu, odkryte w 1925 r. Pierwsza wzmianka historyczna dotycząca istnienia osady zawarta jest w dokumencie z 1145 roku. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od znajdującego się tutaj niegdyś ośrodka hodowli koni. Końskie należały początkowo do możnego rodu Odrowążów, którym zawdzięczają pierwszy murowany kościół.

W XVII w Końskie wraz z okolicą stały się własnością rodziny Małachowskich, która odgrywała znaczącą rolę w życiu politycznym kraju. Szczególny rozwój Końskich przypada na okres kiedy ich właścicielem był Jan Małachowski, kanclerz wielki koronny, który uczynił z Końskich centrum swych rozległych dóbr i wzniósł tutaj swoją rezydencję.

Położone na obrzeżach dawnego Staropolskiego Zagłębia Przemysłowego miasto było ośrodkiem rzemiosła i handlu. Produkowano tu także powozy i bryczki. W okolicy czynne były liczne zakłady wytapiające i przerabiające żelazo, a potem w miarę postępu technicznego wielkie piece, fryszerki, walcownie i inne. Powstała także fabryka broni w Pomykowie. Produkcja uzbrojenia miała duże znaczenie w okresie reform Sejmu Czteroletniego. To prawdopodobnie było przyczyną największego ówczesnego wydarzenia w Końskich, a mianowicie wizyty króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Wraz z utratą politycznego znaczenia Małachowskich, w wyniku upadku Rzeczypospolitej, Końskie pogrążyły się w stagnacji. Zmiany nastąpiły dopiero w drugiej połowie XIX w., kiedy zadłużony majątek Małachowskich wykupił Jan hrabia Tarnowski. Nie bez znaczenia był fakt, że miasto Końskie stało się siedzibą powiatu. Ożywienie gospodarcze nastąpiło po roku 1885, kiedy wybudowana została linia kolejowa. W mieście leżącym na terenie Staropolskiego Okręgu Przemysłowego rozwinął się przemysł metalurgiczny, jak również kamieniarski, ceramiczny i chemiczny. Efektem było powstanie w Końskich wielu zakładów i fabryk. Pierwsza wojna światowa i kryzys gospodarczy w latach powojennych spowodował znaczny spadek liczby mieszkańców miasta. Mimo to nastąpiło ożywienie życia społecznego i kulturalnego oraz rozwój oświaty.

W latach okupacji hitlerowskiej miasto i okolice były aktywnym ośrodkiem ruchu oporu. Już jesienią 1939 roku na tym terenie działał oddział legendarnego majora Hubala, wspierany przez mieszkańców. Tutaj walczyły oddziały AK „Robota” i „Szarego”. Miasto było miejscem wielu brawurowych akcji zbrojnych, między innymi zdobycia więzienia. Za swą patriotyczną postawę zapłaciło wysoką cenę, ponosząc duże straty ludzkie i materialne. Za wkład wniesiony w walkę z okupantem odznaczone zostało Orderem Krzyża Grunwaldu III Klasy.

Najnowsze dzieje Końskich odzwierciedlają historię kraju. Do 1975 r. miasto było siedzibą powiatu. Od 1990 r., miasto stanowi centrum samorządowej gminy. Wciąż rozrasta się i rozbudowuje. Jest siedzibą wielu instytucji państwowych, przedsiębiorstw prywatnych, finansowych, ochrony zdrowia, oświatowych i kulturalnych. Wśród nich znajduje się Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Końskie, która w 1997 r. obchodziła Jubileusz 75-lecia swojej działalności. W 1998 roku minęło 250 lat nadania praw miejskich dla Końskich. Bogate dzieje miasta pozostawiły po sobie wiele miejsc, które warto zobaczyć.
Do najciekawszych należą:
– kościół pod wezwaniem św. Wojciecha i Mikołaja (wzniesiony w 1. 1492-1520 i rozbudowany w 1. 1902-1903, późnogotycki, z neogotyckimi przekształceniami,
– kościół pod wezwaniem św. Anny i Jana Chrzciciela położony na cmentarzu grzebalnym na przedmieściu zwanym „Browary”, wzniesiony około 1770 r. przez Jana Fajgla, burgrabiego krakowskiego,
– dawny zespół pałacowy wzniesiony w połowie XVIII w przez Jana Małachowskiego kanclerza wielkiego koronnego, rozbudowany przez Tarnowskich w XIX w. Obiekt składa się z pięknego, rozległego parku i stylizowanych budowli – zabytków architektury.

Wśród nich uwagę zwracają:
– skrzydła pałacowe,
– pawilony wzniesione około polowy XVIII w.
– glorietta z przełomu XVIII/XIX w.,
– oranżeria egipska z 1825 r.,
– świątynia grecka zbudowana w XIX w.,
– klasycystyczna altana wzniesiona w drugiej połowie XIX w.,
– „Domek Wnuczętów” i baszty zbudowane w pierwszej połowie XIX w.,
– kapliczki., domy w rynku z XVIII i XIX w z portalami kamiennymi i bramami.

Ponadto na terenie gminy znajdują się cenne zabytki:
– Muzeum Zagłębia Staropolskiego: dawna walcownia i pudlingarnia wybudowane w latach 1821-1842 (Sielpia Wielka),
– dawne osiedle fabryczne, kuźnica wodna charakterystyczna dla techniki XVIII w (Stara Kuźnica),
– klasztor Bernardynów i kościół parafialny wybudowany w 1694 r. odbudowany po pożarze w 1802 r. (Kazanów),
– dwór o charakterze obronnym, wybudowany około 1630 r. przez długi czas w ruinie, odbudowany w stanie surowym (Modliszewice),